ΟΝΕΙΡΑ…

Πόσο διορατικός μπορεί να είναι κάποιος 20 χρόνια πριν;

Πόσο επίκαιρα και διαχρονικά μπορούν να χαρακτηριστούν τα αποστάγματα – αποτυπώματα στο φίλμ μιας ολόκληρης διαδρομής στην 7η τέχνη;

Πάρα πολύ!

Στην αριστουργηματική του ταινία “Όνειρα”(“Dreams”, 1990) ο Kourosawa, μέσα από την απεικόνιση-προβολή των ονείρων του πάνω στον κινηματογραφικό φακό ξεδιπλώνει φόβους, ανησυχίες, φιλοσοφικές απόψεις, πάνω στη ζωή και το θάνατο, τον πόλεμο, την αλληλεγγύη, τις σχέσεις ανθρώπου-φύσης. Η ταινία δομείται πάνω σε επεισόδια-όνειρα που δημιουργεί με μοναδικό τρόπο ο σκηνοθέτης.

Σε ένα από αυτά με τον τίτλο «ΤΟΥΝΕΛ», ένας αξιωματικός του στρατού περνάει μέσα από ένα τούνελ, ενώ ένα σκυλί του γαβγίζει. Μόλις διαβαίνει την έξοδο του ακούει βήματα να πλησιάζουν. Είναι ένας νεκρός στρατιώτης του που τον ακολουθεί και δεν πιστεύει ότι έχει πεθάνει. Ο αξιωματικός τον πείθει να επιστρέψει στο τούνελ και στον κόσμο των νεκρών. Μόλις απομακρύνεται ο στρατιώτης εμφανίζεται σε πλήρη παράταξη μια διμοιρία επίσης νεκρών στρατιωτών που τελούσε υπό τις διαταγές του. Ακολουθεί ο παρακάτω διάλογος:

…Εγώ δε σκοτώθηκα. Επέζησα.

Δύσκολα μπορώ να σας

κοιτάξω στα μάτια.

Σας έστειλα έξω να σκοτωθείτε.

Εγώ φταίω.

Εγώ έχω την ευθύνη…της ηλιθιότητας του πολέμου.

Αλλά δεν μπορώ να κατηγορήσω αυτόν.

Δε μπορώ να αρνηθώ την απερισκεψία μου.

Την κακή μου διοίκηση.

Μετά απ’ όλα αυτά…με φυλάκισαν.

Υπέφερα τόσα πολλά ώστε ένιωσα ότι ο θάνατος θα ήταν λύτρωση.

Και…τώρα…καθώς σας αντικρίζω…νιώθω τον ίδιο πόνο.

Ξέρω ότι τα βάσανά σας ήταν πολύ μεγαλύτερα.

Αλλά…ειλικρινά…Εγώ…Θα ήθελα να είχα πεθάνει μαζί σας.

Πραγματικά θα το ήθελα.

Πιστέψτε με.

Νιώθω την πικρία σας.

Σας αποκαλούν «ήρωες»…

…αλλά πεθάνατε…

…σαν τα σκυλιά.”

Στο «όνειρο» που ακολουθεί με τον τίτλο «ΚΟΥΡΟΥΝΕΣ», ένας θαυμαστής του Βαν Γκονγκ μπαίνει στην κυριολεξία μέσα στους πίνακες του ζωγράφου, καθώς παρατηρεί πίνακες σε μια γκαλερί. Στην σπουδαία αυτή σκηνοθετική σύλληψη απαράμιλλης ομορφιάς ο επισκέπτης περιπλανιέται σε τοπία των πινάκων, ζωντανεύει τις εικαστικές αποτυπώσεις του καμβά και συνομιλεί με τον μεγάλο ζωγράφο. Μετά από μια πρωτόγνωρη περιπλάνηση στο έργο του Βαν Γκόγκ, η προσγείωση είναι απότομη στο επόμενο «όνειρο». Ο ίδιος επισκέπτης που περιφερόταν στους πίνακες του Βαν Γκόνγκ τώρα είναι πρωταγωνιστής του ονείρου με τίτλο «ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΦΟΥΤΖΙ ΣΤΑ ΚΟΚΚΙΝΑ». Θέμα του ονείρου είναι η πυρηνική καταστροφή στην Ιαπωνία! Διαβάστε παρακάτω τους διάλογους και ανατριχιάστε:

– Τι είναι αυτό; Τι συμβαίνει;

– Έχει εκραγεί το Φούτζι;

– Τι φρικτό!

– Είναι χειρότερο από αυτό! Δεν ήξερες;

– Το πυρηνικό εργοστάσιο έχει εκραγεί. Οι έξι πυρηνικοί αντιδραστήρες. Σκάνε ο ένας μετά τον άλλον.

– Η Ιαπωνία είναι τόσο μικρή που δεν υπάρχει διαφυγή….

– Τα σύννεφα…αυτό το κόκκινο. Είναι Πλουτώνιο-239. 10,000,000th ενός γραμμαρίου

προκαλούν καρκίνο.

– Το κίτρινο είναι το στρόντιο-90. Μπαίνει μέσα σου…και προκαλεί λευχαιμία.

– Το μοβ είναι το κέσιο-137. Επηρεάζει την αναπαραγωγή. Προκαλεί μεταλλάξεις. Προκαλεί τερατογενέσεις.

– Η ηλιθιότητα του ανθρώπου είναι απίστευτη. Η ραδιενέργεια είναι αόρατη. Και εξαιτίας του κινδύνου της, την χρωμάτισαν. Αλλά αυτό σε αφήνει να ξέρεις μόνο τι είναι αυτό που σε σκοτώνει.

– Το επισκεπτήριο του θανάτου.

– Θα σε δω μετά.

– Περίμενε!Η ραδιενέργεια δε σε σκοτώνει με τη μία!

– Και λοιπόν;

– Ένας αργός θάνατος είναι ακόμη χειρότερος.

– Αρνούμαι να πεθάνω αργά, οι ενήλικες πεθαίνουν…

– Έχουν ήδη ζήσει αρκετά.

– Αλλά τα παιδιά ακόμη δεν έχουν προλάβει τη ζωή. Είναι άδικο.

– Το να περιμένεις το θάνατο , δεν είναι ζωή.

– Μας είπαν ότι τα πυρηνικά εργοστάσια είναι ασφαλή.

– Το ανθρώπινο ατύχημα είναι ο κίνδυνος, όχι το πυρηνικό εργοστάσιο αυτό καθ’ εαυτό.

– Κανένα ατύχημα. Κανείς κίνδυνος. Αυτό μας είπαν. Τι ψεύτες!

– Εάν δεν κρεμαστούν γι’ αυτό, θα τους σκοτώσω εγώ.

– Μην ανησυχείς. Η ραδιενέργεια θα το κάνει αυτό για σένα…

Ο μεγάλος αυτός δημιουργός, στη δύση της ζωής του γύρισε αυτή την σπουδαία ταινία το 1990. Ένα σκαλί πιο πάνω από τα σαιξπηρικά έπη που χάρισε στο κινηματογραφικό κοινό με τις προηγούμενες ταινίες του καταγγέλλοντας την ανθρώπινη απληστία, τον εγωισμό και την ματαιοδοξία, μας χαρίζει ένα ανεπανάληπτο διαμάντι συλλογισμών και σκέψεων πάνω στη ζωή και την καθημερινότητα.  Πόσο προφητικά αποδείχτηκαν τα λόγια των ηρώων του; Πόσο διαψεύστηκε ο συμπατριώτης του Φουκουγιάμα που διακήρυττε το τέλος της Ιστορίας, την ειρηνική-αρμονική εξέλιξη ενός πολιτικοκοινωνικού συστήματος που εξαφάνισε τον «εχθρό» του και θα συνέχιζε την πορεία του χωρίς αντιθέσεις, αστάθεια και διαπάλη για την ανθρωπότητα;

…Φαντάσματα

Ο Guillermo Del Toro αναρωτιέται στην αρχή και το τέλος της ταινίας του «Στη ράχη του διαβόλου» :

Tι είναι το φάντασμα;

Μια τραγωδία καταδικασμένη να επαναλαμβάνει τον εαυτό της.

Ίσως μια στιγμή πόνου…

Κάτι νεκρό που μοιάζει ακόμα να ‘ναι ζωντανό.

Ένα συναίσθημα που αιωρείται στο χρόνο…

σαν μια επίπονη φωτογραφία…

σαν ένα έντομο που έχει παγιδευτεί στο κεχριμπάρι.”

Ο σκηνοθέτης που με τρόπο μοναδικό μας εκπλήσσει συνδυάζοντας στις ταινίες του (Ορφανοτροφείο, Λαβύρινθος του Πάνα) το μεταφυσικό με το πραγματικό, πλάθοντας με εμμονή θα έλεγε κανείς τις ιστορίες του γύρω από ιστορικά γεγονότα (π.χ. ισπανικός εμφύλιος) και τον κόσμο του φανταστικού, με προβληματίζει.

Εάν κανείς αντιπαραβάλει τις καταστάσεις, τα φαντάσματα και τα αλλόκοτα όντα της μυθοπλασίας του Del Toro με την καθημερινή ζωή, σαστίζει. Μήπως τελικά δεν βιώνουμε ένα κόσμο α λα Matrix με αυστηρά προκαθορισμένες ενέργειες και ρόλους στις κοινωνικές τάξεις και τις δομές του, αλλά μια ανελέητη και κλιμακούμενη δυστυχία που εκφράζεται με την ολοένα και βαθύτερη εκμετάλλευση, εξαθλίωση και ταπείνωση των αδυνάτων; Μήπως το καπιταλιστικό σύστημα, έχοντας διανύσει την ιστορική του διαδρομή, έχοντας εξαντλήσει όλες τις ενδεχόμενες λύσεις υπέρβασης της κρίσης του, οδηγείται σε μια ισοπεδωτική παρακμή που θα ενταφιάσει τις κοινωνίες σε μια κατάσταση “ζωντανού” θανάτου και τους ανθρώπους σε «φαντάσματα»; Σε «κάτι νεκρό που μοιάζει ακόμα να ’ναι ζωντανό»; Στην ασφυκτική αίσθηση του «εντόμου που έχει παγιδευτεί στο κεχριμπάρι»;

Η τροπή των γεγονότων δείχνει ότι ξεκίνησε μια καταιγίδα χωρίς διαφαινόμενο τέλος, χωρίς να υπολογίζει σε ποια κεφάλια θα πέσει για να ξεθυμάνει. Οι πολίτες της “φιλήσυχης” Ευρώπης θα ποδοπατηθούν από τα εγχώρια και διεθνή κέντρα του κεφαλαίου, ενώ οι λαοί της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής θα χαράξουν πάνω στους χάρτες τους ματωμένες κόκκινες γραμμές από τις εξεγέρσεις που θα καταπνιγούν και τους νέους πολέμους των ιμπεριαλιστών. Ταυτόχρονα, όλες οι αντιθέσεις που κρύβει αυτό το σάπιο σύστημα θα αρχίσουν να εμφανίζονται με τον πιο δραματικό τρόπο. Η αλόγιστη εκμετάλλευση της φύσης, το ενεργειακό ζήτημα, η βίαιη ξεθεμελίωση των εργατικών δικαιωμάτων και των δημοκρατικών ελευθεριών, οι αλλεπάλληλες πολεμικές συρράξεις θα ξαναθέσουν  ερωτήματα και διλήμματα.

Ζωντανοί ή φαντάσματα;

Όνειρα ή εφιάλτες;

Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα;

Advertisements